Yakın Tarihdeki Başka Bir İnsanlık Utancı Daha "İrlanda Patates Kıtlığı"

Kıtlıkların çok eskilerde kaldığını sanıyordum, bu olayı öğrenene kadar. Ülkedeki patateslerin çoğunluğu hastalanıp çürüdüğü için 1 milyondan fazla insanın açlık ve ona bağlı hastalıklardan öldüğü ve bir o kadar insanın Amerika, Kanada, İngiltere ve Avustralya'ya göçmek zorunda kaldığı kıtlık.

Patates Amerika'dan Avrupa'ya geldikten sonra işsizliğin yaygın olduğu ve genellikle tarımla geçinmeye çalışan İrlanda halkının ana besin kaynağı olmuş. İnsan, bir ada ülkesinin nasıl balık, hayvancılık, tahıl, bal, av hayvanlar gibi pek çok besin kaynağı varken patatese bu kadar bağlanmasına hayret ediyor. Biraz araştırma sonrasında öğrendim ki, İngiliz toprak sahibi lordlardan kiraladıkları küçük arazilerde yetiştirdikleri pek çok meyve ve sebzenin İngiltere'ye ihraç edildiğini, kendilerine patates kaldığını gördüm. Patatesin besleyici olduğu biliniyor ancak beslenmenin temeli tek bir besine bağlandığı için "Büyük Kıtlık" ya da "İrlanda Patates Kıtlığı" yaşanıyor.

1845 yılında yaşanan olayda Meksika'dan gelen bir mantar türü (Phytophthora infestans) o yılki patateslerin üçte birinden fazlasını etkileyip çürümelerine neden oldu. Mantar sadece İrlanda'da değil, Fransa, Belçika ve Hollanda'da görüldü. Sonucu o ülkelerde bu kadar yıkıcı olmadı. Bir sonraki yıl daha da kötüleşti ve 1846 yılındaki patateslerin dörtte üçünden fazlası çürüyerek tüketilemez hale geldi. Kıtlığın ne kadar yıkıcı olduğunu gösteren çarpıcı bir çizim, Fransız L'Illustration Gazetesinde 1847 yılında yayınlanmış:

 

 

1855 yılına gelindiğinde mantarın etkisi azalmış, ancak 1 milyon kişi açlık ve ona bağlı besin yetersizliğinden ölmüş, 1 milyondan fazla insan İrlanda'daki açlık ve fakirlikten kaçmışlardı. Amerika'ya göçmeye çalışan göçmenlerin durumunu gösteren 1850 yılına ait bir çizim.

Patates mahsülünde yaşanan mantar sorununun bu kadar büyümesinde İngiltere'ye yapılan zorunlu ihracaatlar, İngiliz toprak sahibi lordların ağır kira bedelleri ve Monarşinin gerekli yardımları yapmamasının etkisi tartışılmaz. Ancak bu olayın sonucunda İrlanda'da siyasi olarak dönülmez bir yola giriliyor ve İngiltere'den bağımsızlık için halk bölünmeye başlıyor. Bağımsızlık için artık İrlanda'da sesler yükselmeye başlamıştı. Tarih içinde bulunduğu dönemin şartlarıyla değerlendirilmeli ama fakir evlerine pencere açmak için bile pencere başına İngiltere'ye vergi vermek zorunda kalan bu halkın neden bu kadar uzun zaman beklediğini merak etmeden de duramıyorum.

 

 

Daha fazla bilgi almak isterseniz, yararlandığım kaynaklar:

https://www.history.com/news/after-168-years-potato-famine-mystery-solved

https://www.history.com/topics/immigration/irish-potato-famine

https://www.nytimes.com/2013/01/06/nyregion/a-review-of-irelands-great-hunger-museum-in-hamden.html

https://www.thesun.co.uk/news/4321971/irish-potato-famine-queen-victoria-death-toll-when/